
صادق البرلمان الجزائري في مارس 2026 على الصيغة النهائية لقانون تجريم الاستعمار الفرنسي، لكن بعد تعديل جوهري تمثل في إسقاط بندي الاعتذار والتعويض من النص، والاكتفاء بالمطالبة باعتراف فرنسا بجرائمها خلال الحقبة الاستعمارية بين 1830 و1962. ويكشف هذا التعديل عن مقاربة سياسية وقانونية جديدة في تعامل الجزائر مع ملف الذاكرة، تقوم على تثبيت المسؤولية التاريخية بدل فتح مواجهة قانونية مباشرة حول التعويضات.
من المطالبة بالاعتذار إلى تثبيت الاعتراف
عندما صادق المجلس الشعبي الوطني لأول مرة على مشروع القانون في ديسمبر 2025، كان النص يتضمن مطالب صريحة باعتذار رسمي وتعويضات مالية عن الأضرار التي لحقت بالجزائر خلال 132 سنة من الاستعمار الفرنسي. غير أن مجلس الأمة أدخل تعديلات على 13 مادة من القانون، أبرزها حذف الإشارة إلى الاعتذار والتعويض الشامل.
وفي النسخة المعدلة التي أقرها البرلمان، تم الإبقاء على مطلب الاعتراف بالجرائم الاستعمارية، مع الحفاظ على إمكانية التعويض الفردي لبعض الضحايا، خصوصاً المتضررين من التجارب النووية الفرنسية التي أجريت في الصحراء الجزائرية بين 1960 و1966.
هذا التحول يعكس توجهاً سياسياً عبّر عنه الرئيس عبد المجيد تبون في أكثر من مناسبة، حيث أكد أن الجزائر لا تبحث عن تعويضات مالية بقدر ما تسعى إلى اعتراف تاريخي واضح بالجرائم الاستعمارية.
قانون للذاكرة أم رسالة سياسية؟
يرى متابعون أن قانون تجريم الاستعمار يتجاوز البعد التاريخي ليحمل أبعاداً سياسية واستراتيجية. فمن جهة، يسعى النص إلى تحويل ملف الذاكرة من مجرد خطاب سياسي أو رمزي إلى إطار قانوني ومؤسساتي يحدد مسؤوليات الاستعمار الفرنسي عن جرائم عديدة، بينها التهجير القسري والتعذيب والقتل خارج القانون واستخدام الأسلحة الكيميائية والتجارب النووية.
ومن جهة أخرى، يمثل القانون رسالة سياسية إلى فرنسا في ظل توترات دبلوماسية متكررة بين البلدين خلال السنوات الأخيرة، خاصة مع تصاعد الجدل في فرنسا حول تاريخ الاستعمار ومواقف بعض التيارات السياسية التي تقلل من جرائمه.
كما يرى محللون أن الجزائر تسعى من خلال هذا القانون إلى فرض سرديتها التاريخية في مواجهة ما تعتبره محاولات لإعادة تأهيل الاستعمار في الخطاب السياسي والإعلامي الفرنسي.
معادلة معقدة مع فرنسا
العلاقات الجزائرية الفرنسية تمر منذ سنوات بحالة مد وجزر مرتبطة أساساً بملف الذاكرة. وقد أثارت النسخة الأولى من القانون ردود فعل حادة في فرنسا، حيث اعتبرته باريس خطوة “عدائية” في سياق العلاقات الثنائية.
لكن حذف مطلب الاعتذار والتعويض قد يفتح هامشاً لتخفيف التوتر، إذ يسمح للجزائر بالتمسك بمطلب الاعتراف التاريخي دون الدخول في معركة قانونية معقدة حول التعويضات، والتي يراها بعض الخبراء صعبة التطبيق بسبب القيود القانونية الدولية واتفاقيات إيفيان التي أنهت حرب الاستقلال.
القانون كأداة سيادة رمزية
في الداخل الجزائري، يُنظر إلى القانون أيضاً باعتباره خطوة لتعزيز السيادة الرمزية للدولة وحماية الذاكرة الوطنية. فالنص لا يقتصر على توصيف الجرائم الاستعمارية، بل يضع إطاراً قانونياً يجرّم تمجيد الاستعمار أو الإساءة لرموز الثورة التحريرية.
وبذلك يصبح القانون جزءاً من منظومة تشريعية تهدف إلى ترسيخ الذاكرة الوطنية لدى الأجيال الجديدة، في ظل تحولات سياسية وثقافية يشهدها العالم، حيث أصبحت قضايا التاريخ الاستعماري والعدالة التاريخية حاضرة بقوة في النقاشات الدولية.
نحو مرحلة جديدة في ملف الذاكرة
رغم إسقاط بندي الاعتذار والتعويض، فإن قانون تجريم الاستعمار يمثل محطة مفصلية في مسار طويل من الجدل حول الذاكرة بين الجزائر وفرنسا. فهو يضع الأساس لتحويل قضية الاستعمار من نقاش سياسي متكرر إلى مرجعية قانونية تعكس الموقف الرسمي للدولة الجزائرية.
وفي الوقت نفسه، يفتح الباب أمام مرحلة جديدة قد تقوم على التوازن بين تثبيت الحقيقة التاريخية والحفاظ على العلاقات الثنائية، في معادلة دقيقة تجمع بين الذاكرة والسياسة والمصالح الاستراتيجية. المحرر ش ع
المصادر
-
وكالة الأنباء الجزائرية (APS)
-
القدس العربي
-
الشروق أونلاين
-
Ultra Algeria
-
دراسات وتحليلات حول قانون تجريم الاستعمار الفرنسي في الجزائر
-
فرانس24




Siedze na tym jakies czterech miesiecy, mysle ze moge sobie pozwolic wrzucic pare slow. Wszedlem tam przypadkiem, przez reklame na Telegramie, szczerze mowiac bez entuzjazmu. Od razu widac ze liczba gierek — jakies 5-6 tysiecy pozycji, co brzmi absurdalnie, choc umowmy sie krecisz w kolko to samo.
U mnie to Gates of Olympus i Big Bass, czyli Pragmatic. Jest tez NetEnt i troche Microgaming, wiec pod tym wzgledem sa normalni. Aviator oczywiscie tez sa, choc ja sie do tego nigdy nie przekonalem. W dziale live obsluguje Evolution — Lightning Roulette po angielsku, polskich stolow niestety brak, co dla czesci osob bedzie minusem.
Pakiet powitalny to 100% do jakichs 1500 zl z dorzuconymi okolo 150 spinow, rozlozone na raty. Wager jest x35, co oznacza ze nie ma cudow — radze doczytac, serio. Czasem wpada drobny no deposit za sama rejestracje, ale to akcje czasowe — swieze kody promocyjne widac na [url=https://888starz-casino20.pl/app-android]888starz download for android[/url] jesli ci zalezy.
Z wyplatami dzialaja przyzwoicie. Blikiem wplata jest natychmiast, minimum to niecale 30 zl. Wyciagalem na Skrilla i szlo jakies dwie godziny, na karte juz wolniej, ze dwa dni. KYC jednak mnie zmeczyla — dowod wrzucalem dwa razy, pomoc na live chacie jest po polsku i ogarnia, choc pierwsze odpowiedzi sa szablonowe.
Aplikacja mobilna jest i chodzi lepiej niz przegladarka, tylko ze nie ma jej w Google Play, co dla wielu jest czerwona lampka. Na iPhonie jest przez TestFlight. Papiery Curacao, nie polska, czyli 888starz nie ma polskiego zezwolenia i rozliczenie musisz ogarnac na wlasna reke. Wiem, ze dla wielu to killer — pisze co widze. Na razie zostaje, bez fajerwerkow.
Obstawiam tu jakies czterech miesiecy, to chyba moge sobie pozwolic wrzucic pare slow. Trafilem tam przez znajomego z pracy, bez wiekszych oczekiwan. Pierwsze co rzuca sie w oczy to ilosc slotow — jakies 6 tysiecy automatow, co na papierze brzmi ladnie, choc umowmy sie i tak wracasz do tych samych pieciu.
U mnie to Sweet Bonanza plus Sweet Bonanza, czyli Pragmatic. Siedzi tam sporo od Play’n GO i troche Microgaming, wiec dostawcy to nie jakies podrobki. Aviator tez maja, ja osobiscie do tego jakos nie kreci. W dziale live obsluguje Evolution — Crazy Time z angielskim krupierem, polskich stolow nie widzialem, i to troche boli.
Bonus powitalny wynosi 100% pierwszego depozytu i do tego paczka free spinow, dawkowane po kolei. Wager wynosi x40, wiec nie ma cudow — przeczytaj regulamin zanim klikniesz. Czasem wpada bonus bez depozytu po weryfikacji, ale to akcje czasowe — to co akurat leci sa wypisane na [url=https://888starz-casino19.pl]888starz betting[/url] przed rejestracja.
Kasa dzialaja przyzwoicie. Karta przelew jest natychmiast, minimum to okolo 20 zl. Wyciagalem na Skrilla i schodzilo do godziny, przelew na karte to juz inna bajka, dwa dni. KYC niestety byla upierdliwa — dowod wrzucalem dwa razy, support na czacie jest po polsku i ogarnia, ale gadasz troche z automatem.
Apka na Androida siedzi u mnie na telefonie calkiem znosnie, jedyne ze instalujesz apk recznie, co dla wielu jest czerwona lampka. Na iPhonie bywa roznie. Licencja to Curacao, czyli 888starz nie ma polskiego zezwolenia i rozliczenie kazdy musi rozwazyc samodzielnie. Komus to przeszkadza, komus nie — mowie jak jest. Na razie zostaje, choc bez zachwytu.
Gram tu jakies trzech miesiecy, to chyba mam prawo wrzucic pare slow. Zapisalem sie przypadkiem, przez reklame na Telegramie, szczerze mowiac bez entuzjazmu. To co uderza na starcie to ilosc slotow — jakies 6 tysiecy pozycji, liczba robi wrazenie, choc umowmy sie czlowiek i tak siedzi na trzech ulubionych.
U mnie to Book of Dead oraz Sweet Bonanza, no i Pragmatic. Znajdziesz tez Yggdrasil i Betsoft, wiec pod tym wzgledem sa ci znani, nie zadne krzaki. Crash gry typu Aviator sa, ja osobiscie do tego nigdy nie przekonalem. Live kreci Evolution — Crazy Time z angielskim krupierem, polskich stolow jakos nie uswiadczylem, to akurat szkoda.
Powitalny wynosi 100% pierwszego depozytu z dorzuconymi 150 darmowych spinow, rozbite na kilka wplat. Warunek obrotu jest x40, standardowo, wiec realnie ciezko to wyciagnac — ja pierwszy raz nie doczytalem i przepadlo. Widzialem tez bonus bez depozytu po potwierdzeniu konta, ale to rotuje — aktualne kody sprawdzisz na [url=https://888starz-casino21.pl]888starz[/url] zanim wplacisz.
Z wyplatami — tu akurat nie narzekam. Karta wplata jest natychmiast, minimalny depozyt okolo 20 zl. Wyciagalem w krypto — schodzilo do godziny, karta to juz inna bajka, dwa dni. Weryfikacja to jednak mnie zmeczyla — dowod wrzucalem dwa razy, support na czacie jest po polsku i ogarnia, ale gadasz troche z automatem.
Aplikacja mobilna siedzi u mnie na telefonie calkiem znosnie, jedyne ze sciagasz apk ze strony, co czesc ludzi odstrasza. Pod iOS jest przez TestFlight. Papiery to Curacao, czyli 888starz dziala u nas w szarej strefie i o podatkach musisz rozwazyc samodzielnie. Dla czesci to dyskwalifikuje — pisze co widze. Gram dalej, ale malymi stawkami, na spokojnie.
Hammaga salom, taxminan olti oydan beri shu yerda o’ynayman, shuning uchun bir-ikki og’iz yozay dedim. To’g’risini aytganda, avvaliga unchalik ishongan emasman — bundan avval ikkita saytda pul yechishda muammo bo’lgan. Bu yerda esa ayni damda meni jiddiy ovoraga qo’ymadi.
Slotlar soni chindan ham ko’p — men sanamadim, lekin taxminan 5000 atrofida bor. Ko’pincha Pragmaticning tanish o’yinlarini bosaman: Gates of Olympus, Sweet Bonanza. Playn GOdan Book of Dead ham turibdi, NetEntning eskirmagan ishlari ham yetarli. Faqat bitta narsa bezovta qiladi — qidiruv filtri biroz chala, izlagan slotni topmaguncha ancha varaqlaysan.
Live-kazino alohida gap. Evolutionning jonli stollari ishlaydi, tirik krupyelar ishtirokida blackjack, ruletka, Crazy Time kabi shou-o’yinlar esa kechalari juda gavjum. Internetim shahar sharoitida barqaror, shu sabab uzilish sezmadim, ammo mobil internetda ba’zan video sekinlashadi. Yangi kelganlar uchun birinchi to’ldirishga 100 foizli bonus va 150 ta bepul aylanish taklif qilinadi, aylantirish sharti 35x atrofida — rostini aytsam osonlikcha yopilmaydi, shu bois men bonusni ko’pincha rad etaman. Deposit qilmasdan promo vaqti-vaqti bilan bo’ladi, aktual shartlarni [url=https://casagrandelsiurana.com]888starz uz[/url] da ko’rib olsangiz bo’ladi.
Ro’yxatdan o’tish tez tugadi, minimal depozit arzimagan — o’zim bir necha dollarlik summa bilan boshlagandim. Pul kiritish-chiqarishda Visa va Mastercard, e-hamyonlar hamda kripto bor. USDT bilan pul olish mening holimda yarim soat davom etdi, karta bilan esa bir sutkacha kutishga to’g’ri keldi. Hujjat tekshiruvi so’ralgan edi — pasport surati jo’natdim, tez ko’rib chiqishdi.
Mobil ilovada o’ynash normal, Android-ga apk saytdan yuklanadi, sayt versiyasi ham yaxshi ishlaydi. Support chatda ruschada 10 daqiqada javob berdi, o’zbekcha bo’lsa har safar chiqmadi — mana shu tomoni ozgina yoqmadi. Ruxsatnomasi Kyurasao, ya’ni O’zbekistonda rasmiy tartibga solinmagan — buni yodda tuting. O’zim oyiga qancha o’ynashimni oldindan belgilab olaman va undan chiqmaslikka harakat qilaman.
Assalomu alaykum, to’rt-besh oydan buyon shu yerda tikaman, shu bois fikrimni bo’lishmoqchiman. Rostini aytsam, avvaliga unchalik ishonmagandim — bundan avval ikkita saytda yechib olishda nerv buzilgandi. 888starz hozircha meni ortiqcha ovoraga qo’ymadi.
Slotlar soni rostdan ham kattagina — aniq sanamadim, ammo chamasi 5000 dan oshadi. Ko’pincha Pragmatic Playning mashhur narsalarini aylantiraman: Sweet Bonanza bilan Gates of Olympus. Playn GOdan Book of Dead ham bor, Betsoftning yaxshi slotlari ham yetarli. Bir narsa g’ashimga tegadi — qidiruv filtri anchagina noqulay, izlagan slotni topmaguncha biroz aylanasan.
Live bo’limi menga ko’proq yoqadi. Evolutionning jonli stollari ishlaydi, tirik dilerlar ishtirokida blackjack, ruletka, Crazy Time esa oqshomlari odam ko’p. Internetim Toshkentda yaxshi, shuning uchun uzilish sezmadim, ammo mobil internetda ba’zan video sekinlashadi. Yangi kelganlar uchun birinchi to’ldirishga 100% bonus va 200 ta bepul aylanish beriladi, aylantirish sharti 40x atrofida — ochig’i osonlikcha yopilmaydi, shuning uchun men ko’pincha bonussiz o’ynayman. Depozitsiz promo ham chiqib turadi, aktual shartlarni [url=https://software.brandsmaking.com]888starz[/url] dan qarab qo’ying.
Ro’yxatdan o’tish tez bo’ldi, minimal depozit arzimagan — o’zim 10 000 so’m chamasida sinab ko’rgandim. Pul kiritish-chiqarishda karta, e-hamyonlar hamda Bitcoin va boshqa kripto bor. USDT bilan pul olish mening holimda bir soatgacha oldi, kartaga esa bir sutkacha kutishga to’g’ri keldi. Verifikatsiya talab qilingan edi — pasport surati jo’natdim, tez ko’rib chiqishdi.
Telefonda ishlash normal, Android uchun apk to’g’ridan-to’g’ri yuklab olinadi, sayt versiyasi ham yaxshi ishlaydi. Qo’llab-quvvatlash onlayn chatda ruschada tez javob beradi, o’zbek tilida bo’lsa har doim topilmaydi — aynan shu tomoni ozgina cho’ktiradi. Ruxsatnomasi Curacao, demak bizda hammasi o’z mas’uliyatingizda — buni yodda tuting. O’zim oyiga budjet belgilab qo’yaman va undan chiqmaslikka harakat qilaman.