
صادق البرلمان الجزائري في مارس 2026 على الصيغة النهائية لقانون تجريم الاستعمار الفرنسي، لكن بعد تعديل جوهري تمثل في إسقاط بندي الاعتذار والتعويض من النص، والاكتفاء بالمطالبة باعتراف فرنسا بجرائمها خلال الحقبة الاستعمارية بين 1830 و1962. ويكشف هذا التعديل عن مقاربة سياسية وقانونية جديدة في تعامل الجزائر مع ملف الذاكرة، تقوم على تثبيت المسؤولية التاريخية بدل فتح مواجهة قانونية مباشرة حول التعويضات.
من المطالبة بالاعتذار إلى تثبيت الاعتراف
عندما صادق المجلس الشعبي الوطني لأول مرة على مشروع القانون في ديسمبر 2025، كان النص يتضمن مطالب صريحة باعتذار رسمي وتعويضات مالية عن الأضرار التي لحقت بالجزائر خلال 132 سنة من الاستعمار الفرنسي. غير أن مجلس الأمة أدخل تعديلات على 13 مادة من القانون، أبرزها حذف الإشارة إلى الاعتذار والتعويض الشامل.
وفي النسخة المعدلة التي أقرها البرلمان، تم الإبقاء على مطلب الاعتراف بالجرائم الاستعمارية، مع الحفاظ على إمكانية التعويض الفردي لبعض الضحايا، خصوصاً المتضررين من التجارب النووية الفرنسية التي أجريت في الصحراء الجزائرية بين 1960 و1966.
هذا التحول يعكس توجهاً سياسياً عبّر عنه الرئيس عبد المجيد تبون في أكثر من مناسبة، حيث أكد أن الجزائر لا تبحث عن تعويضات مالية بقدر ما تسعى إلى اعتراف تاريخي واضح بالجرائم الاستعمارية.
قانون للذاكرة أم رسالة سياسية؟
يرى متابعون أن قانون تجريم الاستعمار يتجاوز البعد التاريخي ليحمل أبعاداً سياسية واستراتيجية. فمن جهة، يسعى النص إلى تحويل ملف الذاكرة من مجرد خطاب سياسي أو رمزي إلى إطار قانوني ومؤسساتي يحدد مسؤوليات الاستعمار الفرنسي عن جرائم عديدة، بينها التهجير القسري والتعذيب والقتل خارج القانون واستخدام الأسلحة الكيميائية والتجارب النووية.
ومن جهة أخرى، يمثل القانون رسالة سياسية إلى فرنسا في ظل توترات دبلوماسية متكررة بين البلدين خلال السنوات الأخيرة، خاصة مع تصاعد الجدل في فرنسا حول تاريخ الاستعمار ومواقف بعض التيارات السياسية التي تقلل من جرائمه.
كما يرى محللون أن الجزائر تسعى من خلال هذا القانون إلى فرض سرديتها التاريخية في مواجهة ما تعتبره محاولات لإعادة تأهيل الاستعمار في الخطاب السياسي والإعلامي الفرنسي.
معادلة معقدة مع فرنسا
العلاقات الجزائرية الفرنسية تمر منذ سنوات بحالة مد وجزر مرتبطة أساساً بملف الذاكرة. وقد أثارت النسخة الأولى من القانون ردود فعل حادة في فرنسا، حيث اعتبرته باريس خطوة “عدائية” في سياق العلاقات الثنائية.
لكن حذف مطلب الاعتذار والتعويض قد يفتح هامشاً لتخفيف التوتر، إذ يسمح للجزائر بالتمسك بمطلب الاعتراف التاريخي دون الدخول في معركة قانونية معقدة حول التعويضات، والتي يراها بعض الخبراء صعبة التطبيق بسبب القيود القانونية الدولية واتفاقيات إيفيان التي أنهت حرب الاستقلال.
القانون كأداة سيادة رمزية
في الداخل الجزائري، يُنظر إلى القانون أيضاً باعتباره خطوة لتعزيز السيادة الرمزية للدولة وحماية الذاكرة الوطنية. فالنص لا يقتصر على توصيف الجرائم الاستعمارية، بل يضع إطاراً قانونياً يجرّم تمجيد الاستعمار أو الإساءة لرموز الثورة التحريرية.
وبذلك يصبح القانون جزءاً من منظومة تشريعية تهدف إلى ترسيخ الذاكرة الوطنية لدى الأجيال الجديدة، في ظل تحولات سياسية وثقافية يشهدها العالم، حيث أصبحت قضايا التاريخ الاستعماري والعدالة التاريخية حاضرة بقوة في النقاشات الدولية.
نحو مرحلة جديدة في ملف الذاكرة
رغم إسقاط بندي الاعتذار والتعويض، فإن قانون تجريم الاستعمار يمثل محطة مفصلية في مسار طويل من الجدل حول الذاكرة بين الجزائر وفرنسا. فهو يضع الأساس لتحويل قضية الاستعمار من نقاش سياسي متكرر إلى مرجعية قانونية تعكس الموقف الرسمي للدولة الجزائرية.
وفي الوقت نفسه، يفتح الباب أمام مرحلة جديدة قد تقوم على التوازن بين تثبيت الحقيقة التاريخية والحفاظ على العلاقات الثنائية، في معادلة دقيقة تجمع بين الذاكرة والسياسة والمصالح الاستراتيجية. المحرر ش ع
المصادر
-
وكالة الأنباء الجزائرية (APS)
-
القدس العربي
-
الشروق أونلاين
-
Ultra Algeria
-
دراسات وتحليلات حول قانون تجريم الاستعمار الفرنسي في الجزائر
-
فرانس24




Salom, yarim yildan beri shu yerda tikaman, shuning uchun tajribamni yozib qo’yay dedim. Rostini aytsam, dastlab unchalik ishongan emasman — oldin ikkita konторada kechikish bilan azob chekkandim. Bu yerda esa shu paytgacha meni jiddiy boshog’riq qilmadi.
O’yinlar miqdori haqiqatan ham ko’p — men sanamadim, lekin kamida 7000 atrofida bor. Ko’proq Pragmatic Playning tanish o’yinlarini bosaman: Gates of Olympus va Sweet Bonanza. Playn GOdan Book of Dead ham turibdi, Yggdrasilning yaxshi slotlari ham yetarli. Faqat bitta narsa bezovta qiladi — katalog filtri anchagina chala, kerakli o’yinni topguncha biroz aylanasan.
Live-kazino alohida gap. Evolutionning jonli stollari bor, haqiqiy krupyelar bilan blackjack, ruletka, Crazy Time esa oqshomlari to’lib ketadi. Internetim Toshkentda yaxshi, shu sabab uzilish sezmadim, lekin mobil internetda ba’zan sifat pasayadi. Yangi kelganlar uchun birinchi to’ldirishga 100% bonus hamda 150 ta bepul aylanish taklif qilinadi, wager 40x ga teng — rostini aytsam bu yengil shart emas, shu bois men bonusni ko’pincha rad etaman. Depozitsiz promo ham chiqib turadi, joriy takliflarni [url=https://software.brandsmaking.com]888starz[/url] dan qarab qo’ying.
Registratsiya tez tugadi, eng kam to’ldirish arzimagan — men bir necha dollarlik summa bilan sinab ko’rgandim. Pul kiritish-chiqarishda karta, Skrill, Neteller hamda kripto bor. USDT bilan yechish mening holimda bir soatgacha oldi, kartaga esa 24 soatgacha kutdim. Verifikatsiya talab qilingan edi — pasport surati jo’natdim, tez ko’rib chiqishdi.
Smartfonda ishlash normal, Android-ga ilova saytdan yuklanadi, sayt versiyasi ham yaxshi ishlaydi. Support chatda ruschada 10 daqiqada javob berdi, o’zbekcha bo’lsa har doim topilmaydi — aynan shu joyi ozgina yoqmadi. Ruxsatnomasi Kyurasao, demak bizda hammasi o’z mas’uliyatingizda — buni yodda tuting. Men oyiga budjet belgilab qo’yaman va undan chiqmaslikka harakat qilaman.
Salom, taxminan olti oydan beri shu yerda vaqt o’tkazaman, shuning uchun tajribamni yozib qo’yay dedim. To’g’risini aytganda, boshida unchalik ishongan emasman — bundan avval ikkita platformada kechikish bilan azob chekkandim. 888starz ayni damda meni ortiqcha boshog’riq qilmadi.
Slotlar miqdori rostdan ham ko’p — men sanamadim, lekin chamasi 7000 dan oshadi. Ko’pincha Pragmatic Playning mashhur o’yinlarini aylantiraman: Gates of Olympus va Sweet Bonanza. Play’n GOdan Book of Dead klassikasi ham turibdi, NetEntning yaxshi slotlari ham yetarli. Bir narsa jonimga tegdi — katalog filtri biroz chala, kerakli o’yinni topguncha biroz varaqlaysan.
Jonli dilerlar bo’limi alohida gap. Evolution Gamingning stollari ishlaydi, tirik krupyelar bilan blackjack, ruletka, Crazy Time kabi shou-o’yinlar esa kechalari to’lib ketadi. Internetim shahar sharoitida yaxshi, shu sabab lag bo’lmadi, lekin 4G da goh-goh sifat pasayadi. Yangi kelganlar uchun birinchi depozitga 100 foizli bonus hamda 100 bepul spin beriladi, wager 35x ga teng — rostini aytsam osonlikcha yopilmaydi, shu bois men bonusni ko’pincha rad etaman. Depozitsiz promo vaqti-vaqti bilan bo’ladi, joriy takliflarni [url=https://sonmezteks.com]888starz uz[/url] da ko’rib olsangiz bo’ladi.
Registratsiya ikki daqiqada bo’ldi, eng kam to’ldirish arzimagan — o’zim 10 000 so’m chamasida sinab ko’rgandim. Pul kiritish-chiqarishda karta, e-hamyonlar va kripto bor. Kripto orqali yechish menda 20-30 daqiqa oldi, kartaga esa 24 soatgacha kutishga to’g’ri keldi. Verifikatsiya talab qilingan edi, albatta — ID surati jo’natdim, tez ko’rib chiqishdi.
Mobil ilovada o’ynash yomon emas, Android-ga apk saytdan yuklanadi, brauzer versiyasi ham yomon emas. Support chatda ruschada tez javob beradi, o’zbek tilida bo’lsa har doim topilmaydi — mana shu tomoni biroz cho’ktiradi. Litsenziyasi Curacao, ya’ni bizda hammasi o’z mas’uliyatingizda — buni yodda tuting. O’zim oyiga budjet belgilab qo’yaman va undan chiqmaslikka harakat qilaman.
Gram tu jakies czterech miesiecy, wiec chyba mam prawo cos napisac. Trafilem tam przypadkiem, przez reklame na Telegramie, bez wiekszych oczekiwan. Od razu widac ze liczba gierek — gdzies 5-6 tysiecy pozycji, liczba robi wrazenie, w praktyce jednak krecisz w kolko to samo.
U mnie to Book of Dead plus Gates of Olympus, no i to samo co wszedzie. Znajdziesz tez Yggdrasil i troche Betsoft, wiec dostawcy to nie jakies podrobki. Aviator i te crashe oczywiscie tez sa, choc ja sie do tego nie przekonalem. Live to Evolution robi robote — Crazy Time jest po angielsku, krupierow po polsku jakos nie uswiadczylem, to akurat szkoda.
Bonus powitalny to 100% pierwszego depozytu plus paczka free spinow, rozlozone na raty. Obrot to x35, wiec trzeba sie napocic — przeczytaj regulamin zanim klikniesz. Bywa tez drobny no deposit za sama rejestracje, choc to akcje czasowe — aktualne kody sprawdzisz na [url=https://www.888starz-casino15.pl/promotions/]https://888starz-casino15.pl/promotions[/url] jesli ci zalezy.
Z wyplatami — tu akurat nie narzekam. Karta depozyt wchodzi od reki, prog wejscia to okolo 20 zl. Wyplacalem na e-portfel i schodzilo jakies dwie godziny, przelew na karte to juz inna bajka, dwa dni. Sprawdzanie dokumentow to jednak byla upierdliwa — pierwszy skan im nie pasowal, obsluga odpisuje szybko, ale gadasz troche z automatem.
Aplikacja mobilna siedzi u mnie na telefonie calkiem znosnie, tylko ze sciagasz apk ze strony, co czesc ludzi odstrasza. Na iPhonie jest przez TestFlight. Licencja to Curacao, czyli 888starz nie ma polskiego zezwolenia i kwestie podatku kazdy musi ogarnac na wlasna reke. Wiem, ze dla wielu to killer — pisze co widze. Ogolnie siedze dalej, bez fajerwerkow.
Assalomu alaykum, to’rt-besh oydan buyon shu yerda o’ynayman, shu bois bir-ikki og’iz yozay dedim. Rostini aytsam, dastlab unchalik ishonmagandim — oldin ikkita konторada yechib olishda nerv buzilgandi. Bu yerda esa shu paytgacha meni ortiqcha ovoraga qo’ymadi.
O’yinlar soni rostdan ham ko’pchilikni hayratda qoldiradi — men sanamadim, lekin chamasi 7000 atrofida bor. Ko’proq Pragmaticning tanish o’yinlarini bosaman: Gates of Olympus va Sweet Bonanza. Play’n GOdan Book of Dead klassikasi ham bor, Yggdrasilning eskirmagan slotlari ham yetarli. Yagona narsa jonimga tegdi — provayder bo’yicha saralash anchagina noqulay, izlagan slotni topmaguncha biroz varaqlaysan.
Jonli dilerlar bo’limi menga ko’proq yoqadi. Evolutionning stollari bor, haqiqiy krupyelar bilan blackjack, ruletka, Crazy Time ham oqshomlari juda gavjum. Aloqam Toshkentda barqaror, shu sabab uzilish sezmadim, lekin 4G da goh-goh sifat pasayadi. Yangi ro’yxatdan o’tganlarga birinchi depozitga 100% bonus va 150 ta bepul aylanish taklif qilinadi, otыgrыsh sharti 35x ga teng — rostini aytsam osonlikcha yopilmaydi, shuning uchun men ko’pincha bonussiz o’ynayman. Deposit qilmasdan promo ham chiqib turadi, hozirgi kodlarni [url=https://sohailkaswani.com]888starz uz[/url] da ko’rib olsangiz bo’ladi.
Registratsiya bir daqiqada bo’ldi, minimal depozit arzimagan — men 10 000 so’m chamasida sinab ko’rgandim. Pul kiritish-chiqarishda Visa va Mastercard, Skrill, Neteller hamda Bitcoin va boshqa kripto bor. Kripto orqali yechish mening holimda yarim soat oldi, karta bilan esa bir sutkacha kutishga to’g’ri keldi. Hujjat tekshiruvi so’ralgan edi, albatta — pasport surati jo’natdim, tez ko’rib chiqishdi.
Telefonda o’ynash qulay, Android-ga apk to’g’ridan-to’g’ri yuklab olinadi, brauzer versiyasi ham yomon emas. Qo’llab-quvvatlash onlayn chatda rus tilida tez javob beradi, o’zbekcha esa har safar chiqmadi — aynan shu joyi biroz cho’ktiradi. Ruxsatnomasi Kyurasao, ya’ni O’zbekistonda rasmiy tartibga solinmagan — shuni hisobga oling. Men har oy budjet belgilab qo’yaman va undan chiqmaslikka harakat qilaman.
Gram tu od jakichs pol roku, mysle ze mam prawo sie wypowiedziec. Wszedlem tam przypadkiem, przez reklame na Telegramie, szczerze mowiac bez entuzjazmu. Od razu widac ze ilosc slotow — gdzies 6 tysiecy tytulow, liczba robi wrazenie, w praktyce jednak i tak wracasz do tych samych pieciu.
Ze mnie klasyk — Sweet Bonanza oraz Big Bass, no i to samo co wszedzie. Jest tez Yggdrasil i troche Play’n GO, wiec dostawcy to nie jakies podrobki. Aviator tez maja, ja osobiscie do tego jakos nie kreci. W dziale live obsluguje Evolution — Lightning Roulette jest po angielsku, krupierow po polsku nie widzialem, to akurat szkoda.
Powitalny to 100% pierwszego depozytu i do tego okolo 150 spinow, rozlozone na raty. Wager jest x35, wiec nie ma cudow — przeczytaj regulamin zanim klikniesz. Bywa tez drobny no deposit za sama rejestracje, ale to zmienia sie co chwile — swieze kody promocyjne sprawdzisz na [url=https://888starz-casino21.pl]888starz review[/url] zanim wplacisz.
Kasa dzialaja przyzwoicie. Karta depozyt leci w sekunde, minimalny depozyt okolo 20 zl. Wyplacalem w krypto i schodzilo jakies dwie godziny, na karte to juz inna bajka, dwa dni. Weryfikacja to jednak mnie zmeczyla — dowod wrzucalem dwa razy, support na czacie reaguje w pare minut, ale gadasz troche z automatem.
Apka na Androida siedzi u mnie na telefonie i chodzi lepiej niz przegladarka, jedyne ze nie ma jej w Google Play, bo w sklepie jej nie ma. Pod iOS jest, ale przez TestFlight. Papiery Curacao, wiec 888starz nie ma polskiego zezwolenia i rozliczenie kazdy musi ogarnac na wlasna reke. Komus to przeszkadza, komus nie — mowie jak jest. Na razie zostaje, na spokojnie.